Łańcuch logistyczny w transporcie drewna

W ostatnich latach coraz więcej przedsiębiorstw różnych branż zwraca uwagę na usprawnienie działań logistycznych. Okazuje się bowiem, iż poprzez takie usprawnienia można zyskać duże oszczędności, a tym samym osiągnąć przewagę konkurencyjną - prowadząc działania zmierzające do lepszego wykorzystania posiadanej infrastruktury lub modyfikując własne systemy logistyczne.

Nieco inną, jednak nie mniej ważną, przyczyną zwrócenia uwagi w kierunku logistyki jest potwierdzenie jej niebagatelnej roli w tworzeniu nowej wartości.

W logistyce najczęściej wymieniane są cztery podstawowe rodzaje użyteczności ekonomicznej - formy, miejsca, czasu i posiadania - podwyższające wartość produktu. Spośród nich aż dwie (użyteczność miejsca i czasu) w największym stopniu zależą od sprawnie funkcjonującej logistyki.

Rola działań logistycznych w zapewnieniu użyteczności miejsca to przede wszystkim umożliwienie przemieszczania towarów do miejsc, w których istnieje na nie popyt. Użyteczność czasu polega na możliwości dostarczenia towarów w odpowiednim czasie, dokładnie wtedy, kiedy potrzebuje ich nabywca. Podstawową rolę w zapewnieniu użyteczności miejsca odgrywa transport.

Produkcja surowca drzewnego jest podstawowym ogniwem łańcucha logistycznego,
w którym biorą udział kolejni uczestnicy, tworzący wartość dodaną (np. w przypadku produkcji mebli: Nadleśnictwo-Tartak-Producent mebli-Hurtownia-Detalista-Konsument).

Między każdym z ogniw łańcucha logistycznego występują operacje transportowe. Sprawne zaspokajanie potrzeb konsumenta ma więc swoje źródło już w funkcjonowaniu logistyki nadleśnictw, a dokładniej działań logistycznych towarzyszących pozyskiwaniu drewna.

W przypadku pozyskiwania drewna i przemieszczania go do kolejnego ogniwa logistycznego transport jest realizowany dwuetapowo. Pierwszy etap - zrywka - obejmuje przemieszczenie drewna z powierzchni pozyskania (wnętrza drzewostanu) do miejsca, z którego może ono być przetransportowane przez pojazd wywozowy (jest to najczęściej droga leśna lub składnica). Drugi etap obejmuje wywóz drewna z lasu i dostarczenie go do nabywcy. Podział na etapy wynika przede wszystkim z odmienności warunków terenowych (nośności podłoża), które stanowią również o konieczności  stosowania przy poszczególnych etapach zrywki różnych środków technicznych.

W warunkach nizinnych pojazdami realizującymi zrywkę wewnątrz drzewostanu są ciągniki zrywkowe. Powinny się one charakteryzować przede wszystkim małym naciskiem powierzchniowym, dużą zwrotnością, możliwością stabilnej jazdy w nierównym terenie, a także możliwością pokonywania stromych wzniesień. Ze względu na relatywnie krótkie odległości zrywki nie muszą osiągać dużych prędkości jazdy.

W zależności od wielkości drewna i stosowanych technologii pozyskania w polskich warunkach zrywka jest najczęściej realizowana przy wykorzystaniu ciągników uniwersalnych z osprzętem (wciągarka linową bądź chwytakiem), ciągników leśnych do zrywki półpodwieszonej - skiderów linowych albo chwytakowych lub ciągników leśnych do zrywki nasiębiernej -  forwarderów. W warunkach górskich korzysta się często z innych urządzeń zrywkowych, np. kolejek linowych.

Drugi etap transportu - wywóz - odbywa się po drogach. W obrębie drzewostanu mogą to być leśne, nieutwardzone drogi gruntowe, natomiast poza nimi drogi utwardzone o nawierzchni asfaltowej. Takie podłoże nie stwarza przed pojazdami wywozowymi konieczności dysponowania szczególnymi zdolnościami do poruszania się w trudnych warunkach. Natomiast większe niż w przypadku zrywki odległości transportu (w polskich warunkach rzędu kilkudziesięciu kilometrów) sprawiają, że muszą one posiadać możliwość jazdy z większą prędkością. Do wywozu drewna są najczęściej stosowane specjalistyczne samochody ciężarowe o zabudowie przystosowanej do transportu różnych sortymentów, niejednokrotnie wyposażone w przyczepy oraz ciągniki siodłowe z naczepami przystosowane do transportu drewna. W przypadku dużych ilości drewna, przemieszczanych na duże odległości korzysta się niejednokrotnie z transportu kolejowego. Zapewnienie realizacji takiej dostawy wiąże się z wcześniejszym zabezpieczeniem wymaganej ilości drewna w pobliżu bocznicy kolejowej, mogącego pochodzić z różnych powierzchni leśnych.

Specyficznymi dla leśnictwa powierzchniami, umożliwiającymi m.in. zgromadzenie w odpowiednim czasie wymaganej ilości drewna (zapewnienia użyteczności czasu), są składnice leśne, czyli wydzielone obszary terenu, wyposażone w środki techniczne, na których prowadzona jest koncentracja drewna pozyskanego w lesie, jego obróbka, wyrób sortymentów i produktów uzyskiwanych na drodze prostej obróbki, czasowe ich magazynowanie połączone z ewentualną jego konserwacją oraz przeładunki ze spedycją. Drewno jest surowcem, który nie wymaga szczególnych warunków składowania, dlatego zaletą przechowywania drewna na składnicy są relatywnie niskie koszty utrzymania zapasów. Współczesne tendencje rozwoju składnic wskazują jednak na to, że funkcjonowanie składnicy jedynie jako miejsca przechowywania surowca nie jest uzasadnione ekonomicznie. Większość ze składnic, które utrzymały się w Polsce po przemianach ustrojowych, poza składowaniem drewna, pełni rolę małych zakładów produkcyjnych, zajmujących się obróbką drewna.

Głównym celem działań logistycznych jest maksymalizacja zysków i minimalizacja kosztów.

Szeroko pojęta logistyka winna usprawnić przepływ surowca przez poszczególne ogniwa łańcucha logistycznego i przyczynić się do optymalnego wykorzystania posiadanej infrastruktury.

Źródło:  Zychowicz W., Murawski P. 2007. Badania elementów łańcucha logistycznego transportu drewna prowadzone w Zakładzie Mechanizacji Leśnictwa SGGW. W: Technika i technologia w leśnictwie polskim. Wydawnictwo SGGW. Warszawa