Skarb jesiennych lasów

Jesienią w karpackich lasach możemy natknąć się na przepięknie wyglądające koszyczki, w których niczym grzechotki stukają nasiona. Owe dziwne twory to owoce kłokoczki południowej.

Kłokoczka południowa (Staphylea pinnata) jest u nas rośliną rzadką. Naturalnym obszarem jej występowania jest południowa część środkowej Europy, z ciepłym, umiarkowanym klimatem. Jest krzewem pospolitym w Rumunii, Bułgarii, Mołdawii i na Węgrzech. Rośnie także w Szwajcarii i Francji, choć nie spotyka się jej tam często. Na południu zaś sięga środkowej części Płw. Apenińskiego.

 

W Polsce można wyróżnić trzy regiony występowania: śląski, krakowsko-częstochowski i najbardziej obfitujący w ten gatunek region rzeszowski. Górna granice zasięgu stanowi wysokość 520 m n.p.m. Znane są także izolowane stanowiska ze środkowej Polski.

 

Jedną z ostoi tego rzadkiego krzewu jest Rezerwat Kamera, znajdujący się 3 km na płn.-wsch. od Brzostku (woj. podkarpackie). Rezerwat powstał w 1995 roku i na powierzchni 38 ha chroni około 325 krzewów kłokoczki. Innym znanym miejscem je występowania jest Góra Cergowa w Beskidzie Dukielskim.

 

Kłokoczka dorasta do około 5 m. Młode drzewa okrywa zielonkawa kora, natomiast u starszych osobników kora brunatnieje, nabierając z czasem połysku. U osobników kilkuletnich pojawiają się na niej biegnące wzdłuż pnia białe przetchlinki. Nieparzystopierzaste liście osiągają długość 20 cm i są podobne do liści jesionu. Ich spodnia strona ma nieco jaśniejszy szarozielony odcień niż strona wierzchnia.

 

Pojawiające się w maju i rosnące jeszcze w czerwcu kwiaty przypominają nieco konwalię - stąd dawna nazwa konwalia krzewiasta. Są obupłciowe, zwisają w gronach o długości do 10 cm. Pachną osobliwie - ich aromat wielu osobom przypomina kiszone ogórki.

 

 

 

 

Owoce kłokoczki znajdują się w skórzastej torebce, posiadającej najczęściej 2 , czasami 3 komory, w których znajdują się 2-3, a czasami nawet 7 nasion. Torebka w miarę upływu czasu zmienia barwę z zielonej wczesna wiosną, po kolor słomkowy i brunatny jesienią. Nasiona barwy brunatnej o gruszkowatym kształcie i długości 10 mm są ciężkie i twarde. Staropolska nazwa „klekoczka" wiąże się z dźwiękiem, jaki wydają suche nasiona w torebce przy jej potrząsaniu i stąd także wywodzi się obecna nazwa tego krzewu. Owa specyficzna torebka nasienna jest najprostszą cecha rozpoznawcza tego gatunku.

 

Jest to roślina umiarkowanie ciepłolubna, choć znosi znaczne zacienienie. W miejscach nasłonecznionych dobrze się rozwija, szybko rośnie, wydając liczne nasiona.

 

Nie tylko w Polsce, ale przede wszystkim w innych europejskich krajach gatunek ten był od wieków traktowany jako roślina magiczna. Zarówno kwiaty, owoce jak i drewno stosowane były w obyczajach ludowych i obrzędach religijnych.

 

 

Więcej w LAS POLSKI 15-16/2007